مراقبت های بعد از بارداری

مراقبت های بعد از بارداری هر چقدر به درستی انجام بگیرد مادر می تواند به درستی از فرزند خود مراقبت کرده و رشد نوزاد خود را تحت کنترل داشته باشد. زنان بعد از گذر کردن از تمامی مراحل مانند مشاوره پیش از بارداری و اقدام به بارداری و همچنین پشت سر گذاشتن تمامی سختی های روحی و فیزیکی دوران بارداری به مرحله زایمان خود رسیدند و با روش های پیشنهادی متخصص زنان و زایمان خود نوزاد خود را به دنیا آوردند حال زمان این است که تمرکز بر روی سلامتی مادر و مراقبت های بعد از بارداری بالا رود.

شش هفته اول بعد از زایمان، دوران نقاهت پس از زایمان (نفاس) نامیده میشود. دراین مدت نیز لازم است مادر در چند نوبت توسط کارکنان بهداشتی مراقبت شود. پدر ومادر نیز باید به تغییرات طبیعی و خطراتی که سلامت مادر و نوزاد را تهدید میکند آگاه بوده و در صورت بروز علائم خطر در اسرع وقت به مراکز درمانی مراجعه نمایند.دوران بعد از زایمان مانند دوران بارداری ممکن است برای مادر خطرآفرین باشد. بنابراین مراقبت های بعد از زایمان سزارین و استراحت بعد از زایمان طبیعی ضروری و مهم است.

دو تغییر عمده بدن مادر در دوران بعداز زایمان مربوط به رحم وپستانها است.

رحم: پس از زایمان رحم کم کم به حالت اولیه خود باز میگردد و اندازه آن به سرعت کوچکتر می شود .پوشش ضخیمی که در دیواره رحم برای لانه گزینی جنین تشکیل شده بود ابتدا به شکل ترشحات خونی و سپس ترشح قهوه ای رنگ و پس ازحدود 10 روز به صورت ترشحات زرد یا سفید رنگ از مهبل خارج میشود. البته ممکن است در برخی از خانمها خونریزی در حد لکه بینی، حتی تا حدود 40روز پس از زایمان نیز ادامه یابد دراین موارد برای اطمینان بیشتر میتوان با پزشک یا ماما مشورت کرد در اکثر مادرانی که کودک خود را شیر می دهند به مدت 5 تا 6 ماه بعد از زایمان و گاهی تا زمانی که تغذیه کودک با شیر مادر ادامه دارد، قاعدگی اتفاق نمی افتد. ولی در زنانی که کودک خود را ازپستان شیر نمی دهند، معمولاً قاعدگی حدود 4 تا 8 هفته بعد اززایمان اتفاق می افتد. گاه اولین قاعدگی غیر عادی و توام با خونریزی زیاد و خروج لخته است و نباید موجب نگرانی شود، ولی درصورت ادامه این وضعیت باید به پزشک مراجعه شود.

پستانها: در روزهای اول بعد از زایمان آغوز که حاوی پروتئین بیشتر و مواد ایمن سازی مشابه واکسن است در پستانها تولید و ترشح آن تا 5 روز ادامه یافته و سپس به شیر تبدیل میشود .تغذیه نوزاد با آغوز درروزهای اول پس از تولد بسیار مفید و ضروری است مقدار شیر درافراد مختلف ، متفاوت است و بستگی به دفعات شیردهی ،رژیم غذائی و حالات روحی مادر دارد.

دوران پس از زایمان نیز می تواند مانند دوران بارداری برای مادر خطرآفرین باشد بنابراین اطلاع از علائم خطر این دوران نیز برای مادر وپدر ضروری است و باید بامشاهده این علائم حتماً به پزشک یا ماما مراجعه کننند. این علائم عبارتند از:

  • تب و لرز
  • خونریزی بیش از میزان قاعدگی درهر زمان ویا ادامه خونریزی بیشتر از حد لکه بینی بعداز ده روز
  • درد و ورم ناحیه بخیه ها
  • هر گونه درد، قرمزی و تورم پستانها
  • لمس توده یا درد و تورم و خروج ترشحات چرکی ازمحل بخیه ها
  • خروج ترشحات چرکی و بدبو از مهبل
  • درد زیردل یا درد ساق پا
  • بی اختیاری دفع ادرار و مدفوع ،درد یا سوزش هنگام ادرار کردن و تکرر ادرار
  • افسردگی شدید
  • سرگیجه و رنگ پریدگی
  • مراقبتهای پس از زایمان

ساعات اول پس از زایمان (6 ساعت اول) مهمترین و خطرناکترین زمان برای مادر می باشد دراین مراقبتها کنترل میزان خونریزی و علائم حیاتی مادر (فشار خون، دمای بدن، نبض و تنفس) اهمیت زیادی دارد ارائه این مراقبتها برعهده پزشک یا ماما می باشد.

سایر مراقبتهای ضروری برای مادر عبارتند از:

تغذیه: رژیم غذایی مادران شیرده بعد از زایمان در مقایسه با غذای زنان باردار نیاز به کالری و پروتئین بیشتری دارد. زیرا باید پروتئین، کلسیم و سایر موادی که مادر دراثر شیردهی از دست میدهد تامین شود. ضمناً برای جلوگیری از کم خونی و کمبود ویتامینها مصرف روزانه یک قرص آهن و یک قرص مولتی ویتامین تا سه ماه پس از زایمان برای مادر تجویز میشود. این تفاوت تغذیه از نظر کمیت چندان تفاوتی ندارد بلکه تأمین کیفیت تغذیه مورد توجه است.

مادر به دلیل قرار گردفتن در دوره شیر دهی باید به مراقبت از پستان ها و نوک پستان خود بپردازد.در روز های اول بعد از زایمان که شیر تازه در پستان ها ترشح می شود سینه ها سفت و بزرگ و دردناک می شوند و در صورتی که مادر درد داشته باشد نوزاد نمی تواند به راحتی از پستان تغذیه کند و تا زمانی که تخلیه شیر از پستان به شکل کامل نباشد سینه نرم نخواهد شد و حتما باید در معرض مکیدن قوی نوزاد قرار بگیرد.مادر می تواند در این مواقع روی سینه خود کمپرس گرم بگذارد و یا اینکه دوش آب گرم بگیرد و پستان را به آرامی ماساژ بدهد در مواردی که نوزاد قادر به مکیدن نوک سینه نمی باشد مادر باید شیر خود را دوشیده و با قاشق به او بدهد.

به این صورت که مادر باید نوک پستان را تمیز نگاه دارد و روزی یک بار پستان های خود را شسته و آنها را در معرض هوا قرار دهند تا خشک شود .مادران باید در هنگام شیر دهی دقت داشته باشند تا نوزاد تمامی هاله پستان را در دهان خود قرار بدهد و تنها نوک پستان در دهان نوزاد قرار نگیرد با تکرار این حالت نوک پستان زخم می شود مادر برای جلوگیری از این امر می تواند هر بار بعد از تغذیه کودک یک قطره از شیر خود را بر روی نوک سینه قرار بدهد.

مادران باید بسیار مواظب باشند گاهی اوقات با ورود میکروب به مجاری شیر پستان دچار عفونت می شود و همگی و یا بخشی از پستان متورم،قرمز و دردناک می شود که به آن ماستیت می گویند.در زمانی که مادر با ماستیت روبه رو شده است مهم ترین نکته تخلیه شیر پستان است.

نزدیکی بعد از زایمان

دراین دوران بسیاری از مادران به علت درد ناشی از بخیه ،تمایل به نزدیکی ندارند تا زمانی که خونریزی ادامه دارد و بخیه ها کاملاً ترمیم نشده ،داشتن نزدیکی صلاح نیست.

معمولاً بهبود محل بخیه های ناحیه تناسلی حدود 20 روز طول میکشد توصیه میشود تا زمانی که مادر احساس راحتی نکرده و تمایل به نزدیکی ندارد، از آن بپرهیزد.

برخی از مادران پس از گذشت چند روز از زایمان با غم و اندوه فراوانی که دلیل آن را به درستی نمی دانند مواجه می شوند این حس معمولا زودگذر بوده و ممکن است برای برخی از مادران مدت طولانی تری را داشته باشد زیرا اطرفیان و محیطی که مادران در آن قرار گرفته اند می تواند از شدت این عارضه کمتر کند.پیشنهاد می شود با متخصص زنان و زایمان خود مشورت کنید و همچنین احساسات و دغدغه هایتان را با همسر و اطرافیان خود در میان بگذارید.